بازدید کننده گرامی؛
ما در پیاده سازی شفاجو از امکانات و قابلیتهای پیشرفته وب استفاده کرده ایم. بنظر میرسد مرورگر وب شما امکانات جدید وب را پشتیبانی نمیکند.
در صورتی که در مشاهده صفحات دچار مشکل شدید پیشنهاد میکنیم از مرورگرهای پیشرفته نظیر Firefox یا Chrome استفاده کنید.
Firefox Chrome
دوستان عزیز شفاجو سلام،
آیا 5 دقیقه وقت دارید به چند سؤال در زمینه سلامتی پاسخ دهید؟


فرایند طبیعی عملکردجنسی و بارداری
Replies: ٠   Views: ۱٣٣۱  Subscribers: ۱

Posted by mohammad-mici
   چهارشنبه ۱۲ شهریور ۱۳۹۳ - ۱۹:۴۲
Edited by mohammad-mici · شنبه ۱۵ شهریور ۱۳۹۳ - ۱۱:۳۷

فرآیند طبیعی عملکرد جنسی وبارداری

 

انسان جهت بقای نسل نیازمند تولید مثل است و دستگاه تناسلی به همین منظور در بدن زن و مرد وجود دارد.در فرایند تولید مثل دو سلول جنسی (گامت) نقش محوری دارند.گامت مرد که «اسپرم» و گامت زن که «تخمک» نامیده می شود.

اسپرم درطی تماس جنسی در دستگاه تناسلی زن قرار داده می شود و از سوی دیگرتخمک نیز توسط دستگاه تناسلی زن در طی سیکل های ماهیانه ساخته می شود.اسپرم و تخمک در دستگاه تناسلی با هم برخورد نموده و سپس اسپرم وارد تخمک می شود و آن را بارور می کند و بدین ترتیب «لقاح» اتفاق می افتد و یک رویان (جنین) تشکیل می شود که در درون رحم کاشته شده و در طی حاملگی به نوزاد تبدیل می گردد.

درک مشکل ناباروری نیاز به فهمیدن نقش و اهمیت هر کدام از اجزای دستگاه تناسلی و نیز چرخه های طبیعی تولید اسپرم و تخمک و چگونگی فرایند حاملگی دارد. بنا براین در این نوشتار هر کدام از اجزا طبیعی دستگاه تناسلی در زن و مرد، چرخه تولید تخمک در طی سیکل های ماهیانه زن و فرآیند طبیعی حاملگی به اختصار توضیح داده می شود.

1)دستگاه تناسلی زنانه:

دستگاه تناسلی داخلی زن از پنج قسمت تشکیل شده است:

      مهبل(واژن)

      گردن رحم(سرویکس)

      جسم رحم

      لوله های رحمی (لوله های فالوپ)

     تخمدان ها

 

دستگاه تناسلی زنان

 مهبل(واژن)

مهبل، لوله عضلانی است که از بیرون بدن تا گردن رحم(سرویکس) امتداد دارد.واژن قابلیت انقباض و انبساط دارد و به همین دلیل می تواند در طی تماس جنسی یک وضعیت داشته باشد و در هنگام خروج نوزاد در جریان زایمان به شدت منبسط شود.بعلاوه خون ریزی های عادت ماهیانه از طریق واژن به بیرون بدن منتقل می شود.

واژن در درون بدن به گردن رحم متصل می شود.

گردن رحم(سرویکس)

گردن رحم در فاصله بین مهبل و خود رحم قرار دارد و سوراخ بسیار ریزی دارد که اسپرم می تواند از آن عبور کرده و وارد رحم شود.گردن رحم محیط مهبل را از محیط رحم جدا می کند و از انتقال عفونت ها و باکتری های موجود در مهبل به رحم ممانعت بعمل می آورد.

رحم

شکل رحم همانند یک گلابی وارونه است که دردرون لگن قرار دارد و کارکرد اصلی آن نگهداری و تغذیه جنین در حال رشد در فرآیند حاملگی است.

سطح داخلی رحم از بافت فعالی به نام آندومتر پوشیده شده است.این بافت به تغییرات هورمونی حساس است و پس از بلوغ تا زمان یائسگی در هر دوره ماهیانه «قاعدگی» ریزش می کند و خون ریزی «عادت» ماهیانه را به وجود می آورد.پس از اتمام خون ریزی طی سیکل ماهیانه بعدی،آندومتر رشد می کند و مجددا تشکیل می شود. این تغییرات بافتی آندومتر، فضای رحم را برای پذیرش جنین در صورت بروز حاملگی مهیا می کند.

لوله های رحم(فالوپ)

در دو گوشه بالایی رحم، دو لوله به نام لوله های رحم (فالوپ) قرار دارند که رحم را به تخمدان ها وصل می کنند.این لوله ها هر کدام حدود 10 سانتی متر طول دارند و عرض آنها بیشتر از یک رشته ماکارونی نیست.در سمتی که لوله های فالوپ به تخمدان ها می رسند،سر آنها قیفی شکل است و دور تخمدان ها را می پوشاند اما بطور کامل به آنها وصل نیست.این سر قیفی شکل با حرکات خود به هنگام تخمک گذاری ، تخمک خارج شده از تخمدان را به داخل لوله های رحمی و از آنجا به رحم هدایت می کند.

تخمدان ها

تخمدانها دو عدد هستند که در راست و چپ رحم قرار دارند.شکل تخم مرغی داشته و طول آنها حدود 4-5 سانتی متر است.تخمدان ها حاوی هزاران تخمک نارس هستند که این تخمک های نارس در درون کیسه های پر از مایع بنام «فولیکول» قرار دارند.فولیکول ها رشد کرده و تخمک درون آن بالغ شده و آزاد می شود که به این پدیده «تخمک گذاری» می گویند.

تخمدان ها علاوه بر تامین تخمک به عنوان غدد درون ریز بدن عمل می کنند و دو هورمون مهم زنانه به نام های «استروژن» و «پروژسترون» ترشح می نمایند.

 

2)دستگاه تناسلی مردانه:

دستگاه تناسلی مردانه از هفت قسمت عمده زیر تشکیل شده است که تعدادی از آنها عضو اصلی بوده و تعدادی هم غدد جانبی دستگاه تناسلی مردانه محسوب می شوند:

     بیضه ها

     اپی دیدیم (بربخ)

     مجاری منی بر (وازدفران)

     کیسه های منوی (وزیکول سمینال)

     پروستات

     مجرای انزالی

     آلت تناسلی

بیضه ها

دو عضو تخم مرغی شکل هستند که درون کیسه ای بنام کیسه بیضه (اسکروتوم) قرار گرفته و خارج از بدن قرار دارند. وظیفۀ بیضه ها تولید سلول جنسی مرد (اسپرم) می باشد. بعلاوه بیضه ها هم همانند تخمدان ها عضوی از غدد درون ریز محسوب شده و هورمون مردانه یا همان «تستوسترون» را ترشح می نمایند.

سلول اسپرم توسط بیضه ها و تحت تأثیر هورمون محرک فولیکولی (FSH) که از غدد هیپوفیز واقع در کف مغز ترشح می شود ساخته می شود. روند تولید اسپرم از شروع تا کامل شدن سلول اسپرم حدود دوماه و اندی بیشتر طول می کشد.

از سوی دیگر بیضه ها هورمون تستوسترون را ترشح می کنند که این هورمون دووظیفۀ اصلی برعهده دارد. اول اینکه به تولید اسپرم توسط بیضه ها کمک می نماید و دوم اینکه باعث بروز صفات ثانویۀ جنسی در مرد همانند بم شدن صدا، ظهور موهای ناحیۀ تناسلی، رشد اندام های تناسلی، ظهور ریش و سبیل و ... .می شود .

اپی دیدیم

اپی دیدیم ها دو عضو کلاف مانند هستند که بر روی هرکدام ازبیضه ها و چسبیده به آنها قرار دارند. اسپرم تولید شده در بیضه به اپی دیدیم تحویل داده می شود و در مدتی بین 10-15 روز مراحل تکاملی خودش را در آنجا سپری می کند. پس اسپرمی که از بدن خارج می شود، سلولی است که تولید آن از حدود 3 ماه قبل شروع شده است.

بعلاوه اپی دیدیم موادی را ترشح می کند که در تغذیه و تکامل سلول اسپرم نقش دارند.

مجاری منی بر

مجاری منی بر دوعدد مجرای لوله مانند هستند که اسپرم را ازاپی دیدیم تاوزیکولهای سمینال (کیسه های منوی) می رسانند.

کیسه های منوی(وزیکول سمینال)

کیسه منوی مکانی است که اسپرم تا زمان انزال می تواند آنجا نگهداری شود. بعلاوه این کیسه ها، ترشحات مهمی دارند که از جمله آنها می توان به قند فروکتوز اشاره نمود که نقش تامین انرژی جهت حرکت اسپرم را عهده دار است.

پروستات

در زمان انزال، اسپرم موجود در کیسه های منوی، وارد مجاری انزال شده و در این مسیر از غده پروستات عبور می نماید. پروستات هم در این روند ترشحات خودش را که جهت فعالیت و زنده و سالم ماندن اسپرم لازم است به ترکیب قبلی آن اضافه می نماید و به این ترتیب، ترکیب مایع منی کامل می شود. سپس این مایع منی به درون پیشابراه وارد شده و از آنجا از طریق مجرای موجود در آلت تناسلی، از بدن مرد خارج می شود.

3)چرخۀ طبیعی سیکل قاعدگی و تخمک گذاری

سیکل ماهیانه یک زن، مدت زمانی بین شروع خونریزی قاعدگی (اولین روزسیکل) تا شروع خونریزی قاعدگی بعدی (اولین روز سیکل بعدی) را شامل میشود.این زمان درافراد طبیعی میتواند بین 24-34 روز باشد و باید الگوی ثابتی داشته باشد. لازم به توضیح است که نیمۀ اول سیکل قاعدگی را فاز فولیکولی، وسط آن را زمان تخمک گذاری و نیمۀ دوم آن را فاز لوتئال می گویند. مثلاً درخانمی با سیکل های 28 روزه، چهارده روز اول فاز فولیکولی، روز چهاردهم روز تخمک گذاری و چهارده روز دوم فاز لوتئال محسوب می شود.

در همان ابتدای شروع سیکل (اولین روز خونریزی قاعدگی) هورمونی بنام FSH یا هورمون محرک فولیکولی از غدۀ هیپوفیز که در کف مغز قرار دارد، شروع به افزایش ترشح می کند. این افزایش باعث می شود که تعدادی از فولیکول های موجود در تخمدان که حاوی تخمک هستند تحریک شده و شروع به رشد نمایند. به تدریج که به وسط سیکل نزدیک می شویم، تحریک FSH، باعث بزرگتر شدن هر چه بیشتر فولیکول ها و ترشح هورمون «استرادیول» از آنها می شود ولی در روزهای نزدیک وسط سیکل به تدریج مقدار FSH شروع به کاهش می کند و این موضوع باعث می شود که تقریباً تمام آن فولیکول هایی که شروع به رشد کرده بودند (بجز یکی که به آن فولیکول پیش رو گفته می شود)، شروع به کوچک شدن و از بین رفتن نماید. فولیکول پیش رو (غالب) به رشد و تکامل خود ادامه داده و هورمون استرادیول بیشتری ترشح می کند که باعث رشد و تکثیر دیوارۀ داخلی رحم (آندومتر) می شود. یکی دوروز مانده به روز وسط سیکل، هورمون دیگری بنام LH یا هورمون جسم زرد که آن هم از غدۀ هیپوفیز ترشح می شود، به ناگهان و به شدت افزایش ترشح پیدا می کند و این اتفاق باعث می شود که دیوارۀ فولیکول پاره شود و تخمک درون آن آزاد گردد که به آن تخمک گذاری می گویند. بعد از تخمک گذاری تخمک آزاد شده وارد لوله های رحم (فالوپ) شده و آرام آرام به سمت رحم هدایت می شود و باقیماندۀ فولیکول در درون تخمدان که الان دیگر تخمک درون آن نیست به «جسم زرد» تبدیل می شود و شروع به ترشح هورمون «پروژسترون» می نماید. نقش این هورمون کامل کردن کار استرادیول است که قبلاً  باعث رشد آندومتر شده است. بدین ترتیب که پروژسترون باعث ترشحی شدن آندومتر شده و آن را آمادۀ لانه گزینی رویان لقاح یافته می کند.

اگر حاملگی اتفاق نیافتد، جسم زرد که در نیمۀ دوم سیکل قاعدگی، پروژسترون می سازد، به تدریج توان خودش را از دست می دهد و کاهش ترشح پروژسترون پیش می آید که این موضوع توسط غده هیپوفیز درک شده و دوباره شروع به افزایش ترشح FSH می نماید. این اتفاق،  باعث ریخته شدن دیوارۀ آندومتر و شروع خونریزی قاعدگی شده و به این ترتیب سیکل ماهیانه بعدی شروع می شود.

4)حاملگی

سیکل ماهیانه یک زن، مدت زمانی بین شروع خونریزی قاعدگی (اولین روزسیکل) تا شروع خونریزی قاعدگی بعدی (اولین روز سیکل بعدی) را شامل میشود.این زمان درافراد طبیعی میتواند بین 24-34 روز باشد و باید الگوی ثابتی داشته باشد. لازم به توضیح است که نیمۀ اول سیکل قاعدگی را فاز فولیکولی، وسط آن را زمان تخمک گذاری و نیمۀ دوم آن را فاز لوتئال می گویند. مثلاً درخانمی با سیکل های 28 روزه، چهارده روز اول فاز فولیکولی، روز چهاردهم روز تخمک گذاری و چهارده روز دوم فاز لوتئال محسوب می شود.

در همان ابتدای شروع سیکل (اولین روز خونریزی قاعدگی) هورمونی بنام FSH یا هورمون محرک فولیکولی از غدۀ هیپوفیز که در کف مغز قرار دارد، شروع به افزایش ترشح می کند. این افزایش باعث می شود که تعدادی از فولیکول های موجود در تخمدان که حاوی تخمک هستند تحریک شده و شروع به رشد نمایند. به تدریج که به وسط سیکل نزدیک می شویم، تحریک FSH، باعث بزرگتر شدن هر چه بیشتر فولیکول ها و ترشح هورمون «استرادیول» از آنها می شود ولی در روزهای نزدیک وسط سیکل به تدریج مقدار FSH شروع به کاهش می کند و این موضوع باعث می شود که تقریباً تمام آن فولیکول هایی که شروع به رشد کرده بودند (بجز یکی که به آن فولیکول پیش رو گفته می شود)، شروع به کوچک شدن و از بین رفتن نماید. فولیکول پیش رو (غالب) به رشد و تکامل خود ادامه داده و هورمون استرادیول بیشتری ترشح می کند که باعث رشد و تکثیر دیوارۀ داخلی رحم (آندومتر) می شود. یکی دوروز مانده به روز وسط سیکل، هورمون دیگری بنام LH یا هورمون جسم زرد که آن هم از غدۀ هیپوفیز ترشح می شود، به ناگهان و به شدت افزایش ترشح پیدا می کند و این اتفاق باعث می شود که دیوارۀ فولیکول پاره شود و تخمک درون آن آزاد گردد که به آن تخمک گذاری می گویند. بعد از تخمک گذاری تخمک آزاد شده وارد لوله های رحم (فالوپ) شده و آرام آرام به سمت رحم هدایت می شود و باقیماندۀ فولیکول در درون تخمدان که الان دیگر تخمک درون آن نیست به «جسم زرد» تبدیل می شود و شروع به ترشح هورمون «پروژسترون» می نماید. نقش این هورمون کامل کردن کار استرادیول است که قبلاً باعث رشد آندومتر شده است. بدین ترتیب که پروژسترون باعث ترشحی شدن آندومتر شده و آن را آمادۀ لانه گزینی رویان لقاح یافته می کند.

اگر حاملگی اتفاق نیافتد، جسم زرد که در نیمۀ دوم سیکل قاعدگی، پروژسترون می سازد، به تدریج توان خودش را از دست می دهد و کاهش ترشح پروژسترون پیش می آید که این موضوع توسط غده هیپوفیز درک شده و دوباره شروع به افزایش ترشح FSH می نماید. این اتفاق، باعث ریخته شدن دیوارۀ آندومتر و شروع خونریزی قاعدگی شده و به این ترتیب سیکل ماهیانه بعدی شروع می شود.

اتفاق افتادن حاملگی نیاز به حضور در زمان مناسب تخمک و اسپرم دارد. بدین ترتیب که اگر در زمان وقوع تخمک گذاری سلول اسپرم حضور داشته باشد امکان حاملگی قابل توجه می شود. به این منظور اصطلاحی بنام "روزنۀ بارداری" تعریف شده است. سلول اسپرم در مجاری تناسلی زن تا 5-6 روز می تواند زنده بماند اما سلول تخمک عمر کوتاه تری دارد. روزنۀ باروری زنان حدود شش روز قبل از تخمک گذاری تا روز تخمک گذاری است و تماس جنسی مرتب در این زمان بیشترین احتمال بارداری را ایجاد می نماید.

در بیشتر موارد سلول تخمک آزاد شده که وارد یکی از لوله های رحم شده و به سمت رحم در حرکت است، در این مسیر با اسپرم برخورد نموده و لقاح اتفاق می افتد و رویان (جنین) تشکیل می شود. این سلول راه خودش را به طرف رحم ادامه می دهد و در این مسیر چند تقسیم سلولی انجام می دهد که باعث درشت تر شدن رویان می گردد.

سپس این رویان در دیوارۀ رحمی که از قبل توسط استروژن و پروژسترون آماده شده است، لانه گزینی می کند و رشد و تکثیرش را ادامه می دهد. حاصل این تعاملات ساخته شدن جفت می باشد که از آن به بعد وظیفۀ ترشح هورمون پروژسترون را به جای جسم زرد بر عهده می گیرد و با قدرت بیشتری نسبت به جسم زرد تولید پروژسترون را ادامه می دهد. این امر مانع فعالیت مجدد هیپوفیز جهت افزایش مجدد مقدار هورمون FSH گردیده و بدین ترتیب سیکل قاعدگی بعدی شروع نمی شود و بارداری ادامه می یابد.

نویسنده:دکتر مجتبی علیاری